ساختن فرهنگ خلاقیت و گفتوگوی سازنده؛ از چند پروژه خلاق تا هویت پایدار سازمانی
داشتن چند نفر خلاق یا چند پروژهی نوآورانه بهتنهایی یعنی «خلاقیت مقطعی»، نه «فرهنگ خلاق». فرهنگ خلاقیت زمانی شکل میگیرد که در سازمان، خلاق فکر کردن، ایدهدادن، آزمایشکردن و گفتوگوی سازنده، «رفتار معمول» تلقی شود، نه استثنا.
این مقاله کمک میکند خلاقیت را از سطح فرد و چند جلسهی ایدهپردازی، به سطح فرهنگ و عادتهای جمعی سازمان ببری؛ در پیوند با مقالات «خلاقیت در عمل»، «جعبهابزار خلاقیت فردی»، «تکنیکهای حرفهای ایدهپردازی» و «ساختن محیط کار خلاق».
۱. تعریف مشترک از «خلاقیت» در سازمان
تا وقتی هر کس تعریف خودش را از خلاقیت دارد – از «ایدههای عجیب» تا «استارتاپ راه انداختن» – انتظار مشترکی هم از رفتار خلاق شکل نمیگیرد. اولین قدم فرهنگسازی این است که با زبان ساده و مثالهای نزدیک به کسبوکار خودتان، تعریف کنید «در این سازمان، خلاقیت یعنی چه؟».
میتوانی در یک جلسهی کوتاه، نمونههایی از رفتارهای خلاق در همین سازمان را جمعآوری و نامگذاری کنید؛ مثلاً «بهبود یک فرایند داخلی»، «طراحی تجربهی تازه برای مشتری»، «ایجاد یک روش جدید برای یادگیری تیمی». این زبان مشترک، ریل حرکت بقیهی اقدامات است و به سایر مقالات این مجموعه – از جمله «خلاقیت در عمل» – جهت میدهد.
۲. پیوند عادتهای فردی با انتظارات سازمانی
فرهنگ از جمعِ عادتهای فردی شروع میشود؛ اما تا وقتی عادتهای خلاقِ افراد دیده، تشویق و در انتظارات شغلی منعکس نشود، در سطح شخصی باقی میماند.
میتوانی بخشی از انتظارات نقشها را به «رفتارهای خلاق» اختصاص بدهی؛ مثل ارائهی تعداد مشخصی پیشنهاد بهبود در ماه، مشارکت در جلسات ایدهپردازی یا مستندسازی آزمایشها. برای طراحی این عادتها، مقالهٔ «جعبهابزار خلاقیت فردی» نقطهی شروع خوبی است.
۳. ساختاردهی به فرایند ایدهپردازی و انتخاب ایدهها
فرهنگ خلاقیت بدون سازوکار مشخص برای «جمعآوری، پرورش و انتخاب ایدهها» بهسرعت فرسوده میشود؛ چون آدمها بعد از مدتی میبینند که ایدهها در جایی گیر میکنند و خبری از نتیجه نیست.
میتوانی سه جزء اصلی طراحی کنی: کانالهای روشن برای ثبت ایدهها (جلسه، پلتفرم داخلی، فرم ساده)، جلسات دورهای ایدهپردازی (با تکنیکهای مقالهٔ «تکنیکهای حرفهای ایدهپردازی») و یک فرایند شفاف برای ارزیابی، انتخاب و اجرای آزمایشی ایدهها که در مقالهٔ «از ایده تا راهحل اجرایی» باز شده است.
۴. گفتوگوی سازنده بهعنوان «استاندارد» تیمی
بدون گفتوگوی سازنده، فرهنگ خلاقیت فقط روی کاغذ میماند؛ چون ایدهها در برخورد با نقدهای تند، تمسخر، یا سکوتِ دفاعی از بین میروند.
میتوانی چند مهارت کلیدی (شنیدن فعال، سوالهای باز، نقد محترمانه، استفاده از جملات «من» بهجای برچسبزدن) را بهعنوان «استاندارد گفتوگو» در تیم تعریف و تمرین کنی. این استاندارد بهطور مستقیم مکمل مباحث مقالهٔ «گفتوگوی سازنده برای پرورش ایدهها» و «مدیریت تعارضهای خلاق» است.
۵. نقش رهبری و نمادها در تثبیت فرهنگ
رهبران سازمان، مهمترین فرستندههای پیام فرهنگیاند؛ اگر آنها در عمل، ایدهها را میشنوند، ریسکپذیری معقول را تشویق میکنند و از شکستهای هوشمندانه حمایت میکنند، پیام واقعی این است که «خلاقیت ارزش دارد».
میتوانی از نمادهای ساده استفاده کنی: بازگو کردن «داستانهای موفقیت خلاقیت»، معرفی «الگوهای خلاق» در جلسات، جشنگرفتن «آزمایشهای یادگیرنده» حتی وقتی کامل موفق نشدهاند، و طراحی فضاهایی که روی دیوارها، ایدهها، نمونهها و درسآموختهها دیده شود؛ این نمادها پیامهای محیطی مقالهٔ «ساختن محیط کار خلاق» را به سطح فرهنگ میآورند.
۶. سیستمهای منابع انسانی و ارزیابی عملکرد حامی خلاقیت
اگر در سیستم ارزیابی، فقط تحویل بهموقع کارهای روتین، معیار اصلی باشد، پیام نانوشته این است که «ریسک نکن، امن و قابلپیشبینی بمان». فرهنگ خلاقیت نیاز دارد که در شاخصهای عملکرد، برای «رفتارهای خلاق» هم جایی در نظر گرفته شود.
میتوانی در ارزیابیها، ابعادی مثل «مشارکت در بهبود فرایندها»، «مشارکت در جلسات ایدهپردازی»، «آزمایش و یادگیری» و «همکاری در پروژههای نوآورانه» را اضافه کنی. همچنین میتوانی سازوکارهایی برای قدردانی و پاداش غیرمادی طراحی کنی که در مقالههای این مجموعه – بهویژه «جلسات ایدهپردازی حرفهای» و «مدیریت تعارضهای خلاق» – به آن اشاره شده است.
۷. مسیر تدریجی؛ از یک تیم پایلوت تا فرهنگ کل سازمان
فرهنگ خلاقیت یکشبه در کل سازمان شکل نمیگیرد؛ معمولاً از یک یا چند «تیم پایلوت» آغاز میشود که این اصول را جدیتر تمرین میکنند و سپس تجربهشان به سایر بخشها منتقل میشود.
میتوانی یک تیم را انتخاب کنی و این چرخه را در آن پیاده کنی: عادتهای فردی خلاق، جلسات ایدهپردازی ساختارمند، فرایند انتخاب و اجرای آزمایشی ایدهها، گفتوگوی سازنده و مدیریت تعارض. سپس با ثبت داستانها، دادهها و نمونههای موفق، بهتدریج این الگو را در سایر بخشها گسترش بده؛ تمام مقالات این مجموعه – از «خلاقیت در عمل» تا «مدیریت تعارضهای خلاق» – میتوانند نقشهی راه این مسیر باشند.
فرهنگ خلاقیت را با یک برنامهی منسجم بسازید
اگر میخواهی خلاقیت در سازمانت از سطح چند ایدهی پراکنده فراتر برود و به بخشی از هویت و رفتار روزمرهی افراد تبدیل شود، میتوانی از کارگاه خلاقیت و ایدهپردازی چالشآکادمی استفاده کنی؛ در این کارگاه، روی سه لایهی عادتهای فردی، ساختار جلسات و فرایندها، و فرهنگ و رهبری حامی خلاقیت کار میشود تا سازمانت یک نقشهی عملی برای ساختن فرهنگ خلاقیت داشته باشد.
مشاهده تمام کارگاههای آموزشی چالشآکادمیمنابع پیشنهادی برای مطالعهی بیشتر (انگلیسی)
- 7 Strategies for Building an Innovative Organizational Culture – Happily.ai
- How to Build a Creative Culture that Transcends Workplace Location – Aquent
- How to Create a Culture of Creativity and Ideation – Intrapreneurnation
- Psychological Safety: Underpinning Innovation – Grant Thornton
نظر دهید