چطور خلاقیت و نوآوری را در سازمان بسنجیم؟ از شاخصهای ساده تا ارزیابی اثر کارگاهها
تا وقتی خلاقیت فقط در حد «حس و حال» سنجیده شود، تصمیمگیری دربارهی ادامهدادن یا تغییر برنامهها دشوار است؛ مدیران میخواهند بدانند جلسات ایدهپردازی، کارگاهها و سرمایهگذاری روی خلاقیت واقعاً چه اثری داشته است.
این مقاله چند راه ساده و عملی برای سنجش خلاقیت و نوآوری در تیم و سازمان معرفی میکند؛ از شاخصهای مربوط به ایدهپردازی تا اجرای ایدهها و ارزیابی اثر کارگاهها، در ادامهی مسیر مقالات «خلاقیت در عمل»، «تکنیکهای حرفهای ایدهپردازی» و «ساختن فرهنگ خلاقیت و گفتوگوی سازنده».
۱. قبل از عدد، هدف را روشن کن
سنجش خلاقیت بدون هدف روشن، به انبوهی عدد تبدیل میشود که کمکی به تصمیمگیری نمیکند. اول باید بدانی دقیقاً میخواهی چه چیزی را بهتر کنی: تعداد ایدهها؟ کیفیت راهحلها؟ سرعت تبدیل ایده به اجرا؟ اثر مالی یا یادگیری سازمانی؟
یک تمرین ساده این است که برای دورهی یکساله، ۳ هدف خلاقیت/نوآوری تعریف کنی؛ مثلاً «افزایش تعداد پیشنهادهای بهبود فرایند»، «بالا بردن درصد ایدههایی که به اجرای آزمایشی میرسند» و «بهبود تجربهی شرکتکنندگان کارگاهها». سپس شاخصها را متناسب با همین اهداف طراحی کن؛ مقالات «خلاقیت در عمل» و «ساختن فرهنگ خلاقیت و گفتوگوی سازنده» میتوانند به روشنکردن این اهداف کمک کنند.
۲. شاخصهای ورودی؛ چهقدر برای خلاقیت فضا و منابع میگذاری؟
شاخصهای ورودی نشان میدهند سازمان چهقدر برای خلاقیت «جا» باز کرده است؛ مثل زمان، بودجه، آموزش و ساختارهایی که برای ایدهپردازی اختصاص داده میشود.
چند مثال از شاخصهای ورودی: «ساعتهای اختصاصیافته به ایدهپردازی و بهبود در ماه»، «تعداد جلسات ایدهپردازی برگزارشده»، «تعداد افراد آموزشدیده در کارگاههای خلاقیت»، یا «بودجهی اختصاصیافته به اجرای آزمایشی ایدهها». برای طراحی این ورودیها میتوانی از ترکیب ایدههای مقالهٔ «جعبهابزار خلاقیت فردی» و «ساختن محیط کار خلاق» استفاده کنی.
۳. شاخصهای فرایندی؛ چهقدر ایده تولید و پیگیری میشود؟
این دسته نشان میدهد جریان ایدهپردازی و انتخاب ایدهها در سازمان چهقدر فعال است؛ یعنی بین «هیچ ایدهای نداریم» و «ایده داریم اما در کشو میماند» در کجا ایستادهایم.
چند شاخص عملی: «تعداد ایدههای ثبتشده در ماه»، «تعداد ایدهها بهازای هر نفر یا هر تیم»، «درصد ایدههایی که از مرحلهی ثبت به مرحلهی بررسی و ارزیابی میرسند»، و «زمان متوسط از ثبت ایده تا تصمیم (رد، نگهداشتن، یا پذیرش برای تست)». این شاخصها بهطور مستقیم به فرایندی وصل میشوند که در مقالهٔ «از ایده تا راهحل اجرایی» توضیح داده شده است.
۴. شاخصهای خروجی؛ چهقدر ایده به اجرا و نتیجه میرسد؟
در نهایت، سازمان به دنبال این است که ببیند ایدهها چهقدر به «تغییر واقعی» تبدیل شدهاند؛ هم از نظر عددی (مالی، بهرهوری، کیفیت) و هم از نظر یادگیری و تجربهی کارکنان/مشتریان.
نمونههایی از شاخصهای خروجی: «تعداد ایدههایی که در سال به اجرای آزمایشی رسیدهاند»، «تعداد ایدههایی که بهطور کامل پیادهسازی شدهاند»، «درصد درآمد یا صرفهجویی هزینه ناشی از پروژههای جدید»، «بهبود امتیاز رضایت مشتری یا کارکنان بعد از اجرای یک ایده». این شاخصها را میتوانی در گزارش اثر کارگاهها و برنامههای خلاقیت – در کنار کیفیت جلسات که در «جلسات ایدهپردازی حرفهای» آمده – نشان بدهی.
۵. سنجش فرهنگ و احساس افراد نسبت به خلاقیت
فقط عددهای سخت، تصویر کامل نمیدهند؛ لازم است بدانی کارکنان چهقدر احساس میکنند ایدههایشان دیده میشود، محیط امن است و رهبری از خلاقیت حمایت میکند.
میتوانی سالی یک یا دو بار، یک پرسشنامهی کوتاه طراحی کنی با سؤالهایی دربارهی: «امنیت روانی در بیان ایده»، «کیفیت گفتوگوها دربارهی ایدهها»، «احساس تأثیرگذاری فرد بر بهبود کار»، و «برداشت از عدالت در انتخاب ایدهها». سؤالات را میتوانی از محتوای مقالات «گفتوگوی سازنده برای پرورش ایدهها» و «ساختن فرهنگ خلاقیت و گفتوگوی سازنده» استخراج کنی.
۶. ارزیابی اثر کارگاههای خلاقیت و ایدهپردازی
کارگاهها و برنامههای آموزشی اگر فقط در حد رضایتسنجی پایان جلسه سنجیده شوند، تصویر ناقصی از اثر واقعی میدهند. لازم است هم «واکنش و یادگیری» و هم «تغییر رفتار و نتایج» را در زمان پیگیری کنی.
یک مدل سادهی چهارلایه: ۱) رضایت و تجربهی شرکتکنندگان بلافاصله بعد از کارگاه، ۲) سنجش افزایش آگاهی و مهارت (مثلاً از طریق تمرین یا خودارزیابی)، ۳) پیگیری رفتار بعد از چند هفته (تعداد ایدههای ارائهشده، مشارکت در جلسات، استفاده از تکنیکها)، ۴) اثر بر شاخصهای خروجی (مثلاً تعداد ایدههای اجراشده یا صرفهجویی/درآمد حاصل). برای طراحی ساختار این پیگیری، تمام مقالههای این مجموعه – از «تکنیکهای حرفهای ایدهپردازی» تا «مدیریت تعارضهای خلاق» – منبع طراحی سناریوهای ارزیابی هستند.
۷. استفاده از دادهها برای گفتگو و تصمیمگیری، نه صرفاً گزارش
سنجش خلاقیت زمانی ارزشمند است که به گفتوگوی سازنده و تصمیمهای بهتر منجر شود؛ نه اینکه فقط در قالب نمودار و گزارشِ بدون استفاده باقی بماند.
میتوانی در بازههای سهماهه، یک «جلسهی بازتاب خلاقیت» برگزار کنی و با تیم دربارهی این سؤالها گفتوگو کنی: «کدام شاخصها بهتر شدهاند و چرا؟»، «کجا گیر داریم؟»، «برای سه ماه بعد چه آزمایشی میخواهیم انجام دهیم؟». این کار، حلقه را بین دادهها، رفتار روزمره و فرهنگ خلاقیتی که در مقالهٔ «ساختن فرهنگ خلاقیت و گفتوگوی سازنده» تصویر شده، کامل میکند.
اثر خلاقیت و کارگاههای چالشآکادمی را بهطور حرفهای بسنجید
اگر میخواهی خلاقیت در سازمانت فقط یک شعار انگیزشی نباشد و بتوانی اثر جلسات ایدهپردازی و کارگاه خلاقیت و ایدهپردازی چالشآکادمی را با شاخصهای روشن نشان بدهی، میتوانی در کنار طراحی برنامهی آموزشی، یک «داشبورد سادهی خلاقیت و نوآوری» هم بسازی؛ در این کارگاه، نمونهی همین داشبورد و روش پیگیری آن با مثالهای واقعی تمرین میشود.
مشاهده تمام کارگاههای آموزشی چالشآکادمیمنابع پیشنهادی برای مطالعهی بیشتر (انگلیسی)
- How to Measure Innovation – Elmhurst University
- 6 Proven Key Metrics for Innovation Success – BlueMorrow
- Innovation Metrics & KPIs – Braineet
- Evaluating the Effectiveness of Creativity Workshops – FasterCapital (collection)
نظر دهید