هوش هیجانی از نگاه دنیل گلمن؛ تعریف، ابعاد و مولفهها
در این مقاله با تعریف دقیق هوش هیجانی، مدلهای دنیل گلمن، ابعاد و مولفههای آن و نقش EQ در موفقیت فردی و سازمانی آشنا میشویدهوش هیجانی چیست؟
هوش هیجانی (Emotional Intelligence یا EQ) به توانایی شناخت، درک، مدیریت و استفاده سازنده از هیجانهای خود و دیگران گفته میشود. دنیل گلمن در کتاب «هوش هیجانی: چرا میتواند از IQ مهمتر باشد» این مفهوم را به دنیای مدیریت و روانشناسی کاربردی وارد کرد و نشان داد که موفقیت فقط به هوش منطقی وابسته نیست. از نگاه گلمن، افراد با هوش هیجانی بالا بهتر میتوانند روابط عمیق بسازند، در شرایط فشار تصمیمهای سالمتری بگیرند و در نقشهای رهبری مؤثرتر عمل کنند. برای برگزاری کارگاه هوش هیجانی با ما در ارتباط باشید.نقش دنیل گلمن در توسعه مفهوم هوش هیجانی
ریشههای علمی هوش هیجانی به پژوهشهای سالووی و مایر در دهه ۱۹۹۰ برمیگردد، اما این دنیل گلمن بود که با کتابها و سخنرانیهای خود، EQ را به مفهومی شناختهشده در میان مدیران و عموم مردم تبدیل کرد. کتاب «هوش هیجانی: چرا میتواند مهمتر از IQ باشد» به یکی از پرفروشترین کتابهای روانشناسی تبدیل شد و سازمانها را به سمت توجه به مهارتهای هیجانی در کنار مهارتهای فنی سوق داد. گلمن سپس در کتاب «کار با هوش هیجانی» بر کاربرد این مهارتها در محیط کار و رهبری تمرکز کرد.پنج بعد اصلی هوش هیجانی در مدل گلمن
گلمن در مدل کلاسیک خود، هوش هیجانی را در قالب پنج بُعد یا عنصر کلیدی معرفی میکند که مبنای بسیاری از برنامههای توسعه فردی و سازمانی قرار گرفتهاند.۱. خودآگاهی (Self-Awareness)
خودآگاهی یعنی توانایی تشخیص و نامگذاری دقیق احساسات خود در لحظه و فهم تأثیر آنها بر رفتار و تصمیمها. افراد خودآگاه نقاط قوت و ضعف خود را میشناسند و تصویری واقعبینانهتر از خود دارند، بنابراین کمتر غافلگیر میشوند و انتخابهای سنجیدهتری انجام میدهند.۲. خودتنظیمی (Self-Regulation)
خودتنظیمی توانایی مدیریت هیجانها، کنترل تکانهها و واکنشهای عجولانه و سازگار شدن با تغییرات است. این بُعد به معنای سرکوب احساسات نیست، بلکه فرد میآموزد هیجانهایش را به شیوهای سازنده هدایت کند؛ برای مثال خشم را به اقدام مؤثر یا خلاقیت تبدیل نماید.۳. انگیزش (Motivation)
در مدل گلمن، انگیزش به معنای داشتن محرک درونی برای تلاش، پیشرفت و رسیدن به اهداف فراتر از پاداشهای بیرونی مانند پول یا مقام است. افراد با انگیزش درونی بالا در برابر شکستها پایدارترند، استانداردهای بالاتری برای خود تعریف میکنند و در بلندمدت عملکرد بهتری در کار و زندگی دارند.۴. همدلی (Empathy)
همدلی توانایی درک احساسات، نیازها و دیدگاههای دیگران و واکنش مناسب به آنها است. گلمن همدلی را مخصوصاً برای نقشهای رهبری، فروش، خدمات مشتری و هر موقعیتی که تعامل انسانی در آن پررنگ است، یک مهارت حیاتی میداند.۵. مهارتهای اجتماعی (Social Skills)
مهارتهای اجتماعی مجموعهای از تواناییها برای ایجاد و حفظ روابط مؤثر، متقاعدسازی، مدیریت تعارض و کار گروهی است. این مهارتها به فرد کمک میکند شبکهای از روابط مثبت ایجاد کند، در تیمها تأثیرگذار باشد و در نقشهای مدیریتی، دیگران را همراه و همسو کند.چهار حوزه هوش هیجانی در مدل جدید گلمن
گلمن در نسخههای جدیدتر مدل خود، هوش هیجانی را در قالب چهار حوزه اصلی و مجموعهای از شایستگیهای حرفهای صورتبندی میکند. این مدل در برنامههای توسعه رهبری و منابع انسانی کاربرد گستردهای پیدا کرده است.۱. حوزه خودآگاهی (Self-Awareness)
این حوزه بر شناخت احساسات، نقاط قوت، محدودیتها و ارزشهای شخصی تمرکز دارد و پایه بسیاری از شایستگیهای دیگر هوش هیجانی است.۲. حوزه خودمدیریتی (Self-Management)
خودمدیریتی شامل کنترل هیجانها، سازگاری با تغییر، خوشبینی و ابتکار عمل در رفتار روزمره است و نقش مهمی در عملکرد پایدار تحت فشار ایفا میکند.۳. حوزه آگاهی اجتماعی (Social Awareness)
آگاهی اجتماعی شامل همدلی و توجه به فضای عاطفی گروه، فرهنگ سازمانی و نیازهای پنهان ذینفعان است.۴. حوزه مدیریت روابط (Relationship Management)
مدیریت روابط شامل الهامبخشی، نفوذ، مربیگری، کار تیمی و حل تعارضها است و برای رهبری مؤثر در هر سطحی ضروری محسوب میشود.دوازده شایستگی هوش هیجانی در مدل گلمن
بر اساس مدل دوازده شایستگی گلمن، هر یک از چهار حوزه هوش هیجانی شامل چند مهارت قابل یادگیری است که میتوان آنها را در افراد و سازمانها توسعه داد.- خودآگاهی هیجانی (Emotional Self-Awareness)
- کنترل هیجانی (Emotional Self-Control)
- سازگاری (Adaptability)
- دستاوردگرایی (Achievement Orientation)
- نگرش مثبت (Positive Outlook)
- همدلی (Empathy)
- آگاهی سازمانی (Organizational Awareness)
- نفوذ (Influence)
- مربیگری و راهنمایی (Coach and Mentor)
- مدیریت تعارض (Conflict Management)
- کار تیمی (Teamwork)
- الهامبخشی رهبری (Inspirational Leadership)
اهمیت هوش هیجانی در زندگی و کار
گلمن نشان میدهد که هوش هیجانی در حوزههای مختلف زندگی، از روابط خانوادگی تا مدیریت سازمانی، نقشی تعیینکننده در کیفیت تصمیمها و رضایت از زندگی دارد. در محیط کار، مدیران و کارکنانی که EQ بالاتری دارند، در مدیریت تعارض، انگیزش تیم، تعامل با مشتری و سازگاری با تغییرات عملکرد بهتری نشان میدهند و بسیاری از سازمانها هوش هیجانی را یکی از معیارهای مهم در استخدام و ترفیع میدانند.کارگاه هوش هیجانی، تابآوری و مدیریت استرس و خشم
اگر بهدنبال تقویت هوش هیجانی، افزایش تابآوری و یادگیری روشهای علمی مدیریت استرس و خشم در محیط کار و زندگی هستید، میتوانید در کارگاه تخصصی چالش آکادمی شرکت کنید.
مشاهده جزئیات کارگاه هوش هیجانی و مدیریت هیجانات
نظر دهید